Archives
OP-Eds

"Bubor Sa Isip" ag ka saligbat ay: Suyat


Ak nagpapanghakar ngasing. Ngasing nak nagtungoney ka huni it mga syagunting ag nopay ka ngiti it kaaganhun ay inut-inotey nak nagbibila-la sa kabilugan. Sa ako atubangan ay usang antolohiya it "Mutda: Mga Tulang Asi, 1916-2004." nak ging pasika it kag 2005 it kaling inro kasimanwa ag Silak it Bantoanon, Inc.  Sa mga rahon it kaling antolohiya, ako napuyot ka usang nahaboy nak tula ni Val Faigao nak ging parana it kag 1999 (Silak,Vol. 2, #4):

Bubor Sa Isip

Siling nako'y uyob nimoy't rahon
ag kayatay ka hardin
it ak huna-huna.
Pauno ka malilimutan, Buyak?
Aliw-iw ka it tubing
Matin-aw sa yugrang nak sapa
it ako puso. Pauno ka
ka maiislan ,Giwanon?
Bag-o ka magbugsay
nak payawor sa tampi
it rakong pagduda,
bulaybulaya kina, Gugma!

......

Kaling berso libre (free versa) ni Val Faigao ay papitlo it usang higako nak buko yang sa usang buyak ka talngyas it paghigugma. Maari rang silingon nak ging rarapat ni Val Faigao ka mutda it tatlong rila it probinsya it Romblon. Usa raha ay rilang Asi nak sa pagkapyus it mga tu-ig ka ida paghingayo ay maapyur nak nababatyagan buko yang sa liwas it tagipuso-on - kaumir pati ka paglimot it usang aspeto it konsyensyang pang kultural.

It kag usang buyan yang ak nasaduran nak ka Dep-Ed Romblon yaki ay Tagayug ka agamiton sa pagtudlo sa mga apas, magtuna sa kindergarten hastang Grade 3. Nopay ka siling it iba, uya sa listahan it Dep-Ed nasyonal nak ka Romblomanon, Unhan ag Asi ay imaw it "medium of instruction" sa pagsunor it MTB-MLE.

Sa unang halintang it kinang tula ay usang pangutanang kung baga'y nagpapakitlu-oy; naghahagar it patugsiling nak sa irayum't ato rughan, ka karahunan ag ugat it rilang Asi ay kayumbotey sa ato pagkatawo ag sida'y buyak nak indi mapaya ka guya nak matigsun ag maathag nak nasasabligan it marayag-unong adlaw ag buyan. Malilimtan pa baga nato ka ukaw ag mayabtong nak musika it rilang Asi? Ato yang baga itap-ok sa liwit-liwit it kayautan?

Sa pangaruha, ging aayaba ra'y ni Val Faigao nak tuna pa it kato, bag-o tomuntong ka Kanyon ag Bibliya, hina-ey ka pwersa ag pananaw it rilang Asi - buyak nak mabangyo; usang giwanong kung sa tu-ig it mga pailig, imaw't  mapapasam-ingan it kinabuhing sukyob sa kalipay ag tinguhang indi nato gingayanan. Pauno maislan ka ato rila?

Sa pangatlo, ging totuy-og na kung sarang, abir man sinakuganey ka ato mga pagmitlang it rilang Asi, tunaey kita it hambiling sa ging mukyatan nak mga rilam-rilam, mga talingyas it kinabuhing yumos sa istorya ag mga monyumentong ka siling gihapon ni Val sa usa nidang tula, "ay nag-i-il-il." Kada mga hinigugma, pagdududa baga ngasing nak ka ato mga kaapasan sa inra unang pagtikang nak makaagum it buyak nak mutda, giwanon, ag gugma, ka Tinagayog, Inglis, Espanyol ay imaw't apalabihon?

Kaling tula nak gingpaigor ni Val ay imaw't nagsani sa ak saligbat nak "Suyat."

............

Pinalanggang Asi,

Indi ka nako mabasoy kung asing - siling nimo - masapnot ka pagtugkar it ako mga toytuyanong naglilikwar sa ugbos it ako rila. "Pagkarayum." Indi maunos."  "Indi makarelate."

Pinalangga, tupongey sa hungot ka ako panambitong nasasablig it mga hanrumanang nakaruyot it marayum sa ako tagipuso-on. Ka ako rila ay mutda it islang Banto-on nak naging binu-ot it mga panambitong nagrurukot, nagrarayab-rayab ngasing ag sa insulip.  Ka ako rila ay nopay rugos nak napayagti it hangin nak teral ag huni-huni it syagunting.

Tugoti nak ako hambilingon ag bukyaron nato ka mga pang adlaw-adlaw nak mga bibisar-on nak ato mapupuyot buko yang sa karsada - kaumirey pati ka mga ging paparana sa yawa-yawa (Internet) ag sa nakasukbit nak rila sa ringring (wall) it FB:
 

Siling nimo: Ni-o ang ibig sabihon mo?
Ka ak sabat: Ni-o ka imo gustong bisayahon?

Ano ang nangyari it kuman?
Ni-o ka nahinabo it kuman?

Parang tulad kina sa saging.
Nopay tuyar kina sa batag/hinog

Asing indi nato ipaliwanag?
Asing indi nato ipaathag?

Mamaya, ako'y masaing.
Isag-isag ak makaydo.

Malandi katong babae.
Biga-on/ makatoy kinang kabade/paksi.

Kag apas ay nadulas.
Nabanlas kag apas.

Kumatay it baboy.
Nagihaw it baktin.

Kumain kami ng makopa.
Kuma-on kami it margopa.

Ay hala ak maginaney. Sabligi ako it imo mga saligbat. Indi ra ako malisor. Ayam nako nak maramo pang mga sinakugan nak bisaya sa Asi.

Nagpaparandam,
oops! buko yaki.
Nagpapakitlu-oy,



ish fabicon
10/29/10