Archives
OP-Eds

Gur-anan Sa Kanta

Kaling bulay-bulayon sa Asi ay kayakot ka mga paino-inong nagtalsikan - mga huna-hunaong nabutbot sa tunog it mga kalantahong it kag gira (World War II) nak nopay imaw it mga nag-usong mga kantang nahango o nahaboy  sa rilang Romblomanon. Maari rang narururuman pa it kinang mga talpulanong natawo it kag panahong Hapon sa Pilipinas ag sauyo ka tono.
 
It kag Disyembre 1941, kag nawayang si Colonel Jesus Villamor ay usa sa mga naglaban sa 54 aroplono ( Zeroes). Mga ruhang "Zeroes" kag ida natamaan ag nabubho sa karagatan abir man nak mas maramo pa ag mas matulin ka sikar sa rampog it ida kalaban. Nabantog si Villamor sa rughan ag kaisipan sa kabuhuan it islas Pilipinas. Sa probinsya it Romblon, nag-uso kaling kantang ging wada-wada sa karsada ag kung kaiba, sa pagpakatuyog it apas sa habdug it rudan:
 
"Yadto na (2xs) si Villamor
Nagasakay (2xs) sa iya bapor
Ang dala ang dalang kasangkapan,
Eroplano kag "machine gun."
Machine gun (2xs)
Iregalo, iregalo (2xs?)
Sa iya nobyo,
Nobyo mo, nobyo mo
butangero, nakatarget,
San Fernando."
 
Karamuan nak ingua't napuyot nak mga estorya it kag panahong gira, lalo-ey kag mga binuhatan it mga gerilya sa probinsya, nagmiha gihapon kaling nopay makaguguyang halin sa bibig it mga maguslit ag kabataan mismo:
 
"Si ka Mandi ay
sibaw, sibaw.
Ang iya buli,
pulos lagmaw.
'Ga patrolya ka gali
Kung gab-i
Kay naluyag sa tenyente
Kay dako
Ang kwarta
nga "Emergency."
 
Ka kabuyong, yaw-hak ag kayautan it kinabuhi it kag gira ay naparana sa ruhang bersyun nak kanta:
 
I.
 
"Ang makalo-lu-oy ang
naga "evacuate"
Madamo nga bagay
Ang nagkakawagit
Sa pagdaya-daya
sa pagbiyobitbit
Nahuyog sa dayan,
Nahuyog kamam-an
Aruy!  nahuyog kaman-an!"
 
II.
 
"Ang makalulo-oy si
Mr. Panahon
Nagbunit sa bal-ong
Kabayo ang pa-on
Sa pag bira-bira
sa pagbutong-butong
ang iya nadawi,
ang ulo ning Hapon,
Aruy! ang uyo ning Hapon!"
 
It kato, ruhang klase sa Banton ka usang aspeto it pangrayaga: Harana ag Pamintana. Kung harana, sa hagran ka nakanta it mga pangrahiyong panambiton it tagipus-on nak makakapilino sa pagtikrag it uho buko yang sa imo hinigugmang rayaga - kaumir pati kag ida mga maguyang. Kinang binata ay inapasaka sa bayay kung nagkagustahan. Ka pamintana ay yabot dahil sa gaha ka imo parayan it mga pangdiga. Kung ingua't maisoteng gusto ka rayaga, nasuga sida it lampara ag kamong ruha ay magpayduhan it ni-o mang bibisar-on nak ikakasadya o ikakakusmor it tagipuso-on.
 
"O. mother Consoling
may batang dalaga
Maghinay pagbangon
Basi mangayag ka
Imong pamati-an
Tukar sang gitara,
libagon ko linog (2xs)
Imong dispensahon.
 
Malayo nga lugar
akong ging halinan
Parti di Aurora'y
Dapit sa ambunan
Madamo nga bulak
akon na-agihan
Sulo ka lang Inday (2s)
Akong naluyagan."
 
Si "Filemon" nak kanta sa ato mga nabasa ay nopay ging aku-an o halin kuno sa rilang Panayon. Sa una yang nak berso, masisiling nak Romblomanon ka tugma, metro, ag panambiton:
 
"Si Filemon (2xs)
Nagbunit sa karagatan,
Nakadawi (2xs)
Ning isdang tambasakan..."
 
Kamo'y it sip-no it kakuyangan raha. Yamusang ka mga tambasakan it kato nak nakayupap-it sa kabatuhan it ato mga baktason - abir man ni-ong isla sa probinsya. Nagyamaw pati ka mga sugrong nak ya-o sa kantang Filemon - sa inuman, bunyagan, kasayon,ag ragipo/tipon nak Romblomanon. Masisiling nak maapyur man ka mga nahinabo sa pagpangabuhi it kag panahong gira, nakaruyot gihapon sa ato udahon ka kahimaya-un it guya. (sense of humor)
 
Sulong Romblon!
 
Kasugrong: Ako ging papasalamatan si Gng. Perla F. Fruelda (naging Banton Sangguniang Bayan 2004-07) it kag nag-ruaw sida reli sa Illinois. Sauyo pa yaki nida ka tono it mga liriko it kaling mga kanta. Ging kanta namong ruha. Yumabunok ka mga guya.:-)
 
 
ish fabicon
august 11,2012